قابلگی یکی از زیرمجموعههای علوم طبی است که ابعاد بسیار گستردهای از جمله نقش مشاورهای، آموزشی ، مراقبتی ، حمایتی،درمانگری و تحقیقاتی دارد. البته تمامی این نقشها در ارتباط با مادر و کودک مفهوم پیدا میکند یعنی قابلگی به مشاوره قبل ،بعد و هنگام ازدواج ، آموزش نحوه تنظیم خانواده، مراقبت در دوران بارداری، زایمان طبیعی و مراقبت بهداشتی مادر و طفل و آموزش به دختران در زمینه بهداشت دوران بلوغ و بعد از آن میپردازد.
محدوده ی رشته قابلگی از دوران قبل از حاملگی آغاز میشود و تا پس از زایمان و شش سالگی طفل ادامه پیدا میکند.
در دوران قبل از حاملگی قابله بررسی میکند که آیا یک مادر توانایی حامله شدن را دارد و اگر حامله شود خطری برای خودش یا جنینش بوجود میآید یا نه؟ برای مثال مادران دیابتی ، مادرانی که بیماری قلبی پیشرفته دارند، مادرانی که سابقه خانوادگی واضح از ناهنجاریهای ژنتیکی دارند و مادرانی که قبلا اولاد معلول به دنیا آورده یا چندبار سقط کردهاند، باید قبل از حاملگی با قابله مشورت کرده و آزمایشهای لازم را انجام دهند. در واقع در این مرحله قابله به مشاوره با زنان علاقهمند به بارداری و شناسایی زنان پر خطر از نظر بارداری و زایمان میپردازد و آنها را به متخصص مربوطه ارجاع میدهد. مرحله بعد حاملگی است که در این مرحله مراقبت از مادر باردار در درمانگاهها با کلینیکهای مراقبت از بارداری بر عهده قابله است. در این دوران خانم باردار در زمانهای معینی که قابله مشخص میکند به کلینیک مراجعه کرده و معاینه میشود تا قابله ضمن معاینه ، مشاوره و آزمایش از سلامت مادر و جنین مطمئن گردد و در صورتی که خطری مادر یا جنین را تهدید میکند زود تشخیص داده و از عواقب جدی و وخیم آن جلوگیری نماید. برای مثال مادری که دچار پره اکلامپسی شده است اگر زود تشخیص داده نشود به قیمت جان مادر و جنین تمام خواهد شد. در این مرحله قابله میتواند در زمینههای مختلف مانند تغذی، بهداشت فردی، ورزش، تکنیکهای تنفس و اطلاع از سلامت جنین و بیان علامت های خطر حاملگی و زایمان و پس از زایمان به مادر آموزش داده و او را برای زایمان آماده سازد.
مرحله بعد مرحله زایمان است که از پذیرش مادر در اتاق سرویس شروع شده و به وضع حمل در اتاق ولادت خاتمه پیدا میکند. در این مرحله قابله بررسی های اولیه را انجام میدهد و پس از اطمینان از آمادگی مادر برای زایمان و سلامت مادر و جنین همچنین اطمینان از یک زایمان طبیعی مسولیت زایمان را برعهده میگیرد.
در این مرحله اگر زایمان با مشکلی روبرو باشد مثلا جنین در حالت طبیعی نبوده یا مادر بیماری خاصی مثل بیماری قلبی پیشرفته داشته باشد یا اینکه نیاز به سزارین باشد، این وظیفه داکتر زنان و زایمان است که مسئولیت زایمان را در شفاخانه یا زایشگاه بر عهده بگیرد.
در مرحله بعد از زایمان نیز کنترل سلامت نوزاد و مادر و آموزش نحوه رسیدگی و چگونگی نگهداری نوزاد بر عهده قابله است.
مرحله بعد بهداشت مادر و کودک است که در این مرحله تعیین وضعیت رشد و تکامل کودک شامل رشد فیزیکی و تکاملهای اجتماعی ، رفتاری و گفتاری از پنج روزگی تا شش سالگی و واکسیناسیون کودک بر عهده قابله است. از سوی دیگر بخشی از کار قابله به زنان بر میگردد. در این بخش قابله در کلینیکهای زنان یا در مطبهای خصوصی به پیشگیریهای اولیه از سرطان عنق وسرطان پستان پرداخته و نیز به
عنوان مشاور نازایی فعالیت میکند.
شاخههای علوم طبی بویژه سه رشته طب عالی ، نرسینگ و قابلگی نیاز به علاقه و احساس مسئولیت بسیار دارد . برای مثال یک قابله بدون عشق و علاقه لازم نمیتواند فریادهای ناشی از درد یک زن را تحمل کند و پاسخگوی نیازهای او باشد.
« قابلگی عشق و علاقه و صبر و حوصله بسیار بالا میخواهد چون یک خانم در حال زایمان شرایط بسیار حساسی دارد و بسیاری از حرفها یا حرکاتش در اختیار خودش نیست و یک قابله باید در حد امکان با صبر و حوصله بسیار به او آرامش و قوت قلب بدهد و توجه داشته باشد که مسئولیت جان دونفر یعنی مادر و جنین او را بر عهده دارد. همچنین یک قابله باید بسیار باهوش و نکتهسنج باشد و از مقابل مسائل هرچند که کوچک باشد به سادگی نگذرد ، زیرا خیلی از مسائل یا علائم کوچکی که در هنگام بارداری یا زایمان ظاهرمیشود، در صورت عدم توجه میتواند خطرات جانی برای نوزاد یا مادر به دنبال داشته باشد.
همچنین محصل این رشته باید تحمل خون و خونریزی، نوکری شب و در کل کار در محیط شفاخانه را داشته باشد و به کار عملی نیز علاقهمند باشد چون دروس این رشته بیشتر عملی است و کمتر جنبه تئوری دارد. »
محصل قابلگی باید از نظر جسمی و روحی سلامت کامل داشته و از روابط اجتماعی خوبی برخوردار باشد چون مشاوره و آموزش بخش مهمی از کار یک قابله است
گفتنی است که رشته قابلگی تنها از بین داوطلبان زن محصل میپذیرد.
زنان در سنین مختلف به فرد ماهر دیگری که معمولاً یک زن است وابسته اند تا در طول زایمان همراهشان باشد. این فرد قابله است که معنی اصلی آن همراه زن می باشد. ومهارتهای او تلفیقی از هنرو علم است.
قابله به شخصی اطلاق می شود که تحصیلات قابلگی را برابر مقررات در مراکز آموزش داخلی و خارجی بپایان رسانیده و موفق به اخذ جواز رسمی قابلگی از مقامات صلاحیت دار مربوط شده باشد.
او باید قادر به نظارت، مراقبت و توصیه به زنان دردوران بارداری، زایمان و دوره بعد از زایمان، هدایت زایمانها با مسئولیت خود و مراقبت از نوزاد وشیرخوار و کودک زیر شش سال باشد. این مراقبت شامل پیشگیری، کشف حالات غیر طبیعی در مادر وکودک، فراهم ساختن کمکهای طبی و اجرای اقدامات اورژانس در نبود کمک طبی می باشد.
او وظیفه مهمی در مشاوره و آموزش بهداشت نه تنها برای زنان بلکه برای خانواده وجامعه دارد. کار قابله باید شامل آموزش دوران بارداری، آماده کردن والدین برای پذیرش وظایف پدری و مادری بوده و به تنظیم خانواده ومراقبتهای کودک وبعضی از موارد بیماریهای زنان گسترش یابد.
او می تواند در شفاخانه ها، کلینیکها ، واحدهای بهداشتی، منازل ( مشاوره قابلگی و زایمان درمنزل ) و هر شکل دیگری از ارائه خدمات قابلگی کار کند.
وقتی یک قابله داکتری را برای کمک می طلبد، مسولیت مشکل بر عهده داکتر خواهد بود و او باید دستورات طبی را دنبال کند ولی ادامه مراقبت از مادر و کودکش حتی در مواقعی که داکتر مسئولیت را به عهده گرفته است . وظیفه او است.
به طور مشابه داکتر متخصص کودکان برای مراقبت از نوزاد دردسترس می باشد. متخصصین تغذیه ، فیزیوتراپ ها ، نرسها و سایر پرسنل صحی سایر تخصص هایی هستند که قابله در موارد مناسب ممکن است به آنها رجوع کند.
قابله باید با مراجعین و همکاران خود و افرادی که درسایر تخصص ها مشغول هستند رابطه موثری بر قرار کند. و او قادر میشود که تمایلات و نقطه نظرات مراجعین خود را دریابد. مهارتهای مشاوره کردن ابزار مهمی است که به این مسئله کمک می کند
